تبلیغات
دبیرستان نمونه دارالفنون

دبیرستان نمونه دارالفنون

جمعه 3 دی 1389

 بمـپــور در گـذر زمـان

تالیف :  محمد علیم آچاك

سرگذشت تاریخی بمپور،حماسه پهلوانی ها ، شجاعت ورنجهای دردناك قومی است كه ناچاراتسلیم سربی می شدند كه ازلوله تفنگ حكام زورگو بیرون  می آمد،سرگذشت غم انگیزحكامی است كه جز درد ورنج چیز دیگری برای اخلافشان بجانگذاشتتند وداستان طغیان سردارانی است كه ازدارالملكشان" قلعه بن پهل" سرزمینی وسیع رابانفوذ مادی ومعنوی خود اداره می كردندو بالاخره  بمپور در گذر زمان داستان رشد حق شناسی ، ملیت دوستی ، ایران خواهی ، تعلق  و تعهد قوم بلوچ به این سرزمین است 

موقعیت جغرافیایی واقلیمی :

بمپور كه در قدیم به تمام وسعت شهرستان ایرانشهر فعلی اطلاق می شد ، در شهریور 1314بموجب تصویب نامه هیات وزیران نام بمپور به ایرانشهر بدل گردید بخش بمپور درچهارصدكیلومتری جنوب ومغرب زاهدان واقع وازتوابع شهرستان ایرانشهر می باشد.مركز این بخش شهربمپوردربیست وپنج كیلومتری ایرانشهر ودرمغرب آن واقع است.عرض جغرافیایی آن 27درجه و 7دقیقه و35 ثانیه شمالی وطول جغرافیایی آن 60درجه و7دقیقه و15ثانیه شرقی است.

ارتفاع آن ازسطح دریا 510 متر ودرحدود 2859 كیلومتر مربع مساحت و بیش از 50000  نفر جمعیت دارد كه شامل دو دهستان بمپور شرقی به مركزیت روستای نوكجوب وبمپور غربی به مركزیت روستای قاسم آباد است. بمپور ، دشت نسبتا صاف وهمواری است كه رسوبات آبرفتی تشكیل دهنده آن مربوط به دوران سوم زمین شناسی است. به موازات رسوبات آبرفتی ، تپه های شنی ونوار باریكی ازتشكیلات آهكی الیگوسن نیز در آن گسترش دارد.

آب و هواى ناحیه گرم و خشک و کویرى است .

میانگین درجه حرارت در منطقه حدود 20 تا 25 درجه سانتیگراد بوده ، میزان رطوبت نسبى هوا بسیارکم و بارندگى سالیانه نامنظم است(کمتر از 100 میلیمتر).

یخبندان در منطقه بسیار نادر و روزهاى ابرى کم است .

ریزشهاى جوى در منطقه بصورت باران و اکثرأ رگبار است و بارش برف بندرت دیده مى شود و قسمت اعظم آن به زمستان و اوایل بهار مربوط مى شود.

زمین شناسى عمومى منطقه

از نظر تقسیمات زمین شناسى ایران منطقه بمپور  در زون جنوب خاورى ایران و بین دو ورقه بزمان در شمال و ورقه اسپکه در جنوب واقع بوده و بر اساس نقشه واحدهاى ساختمانى-رسوبى ایران ،م.ح.نبوى ،1355 میتوان آن را جز، زیر پهنه جازموریان در نظر گرفت .

این منطقه از نظر زمین شناسى بسیار جوان میباشد.بطورى که بخش اعظم آن را رسوبات کواترنرى در بر میگیرد.

قدیمیترین و جوانترین رسوبات آن بترتیب مربوط به زمان میوسن و کواترنرى است.بگونه اى که میتوان اذعان داشت پیدایش وتشکیل و تکامل این منطقه در زمان ترشیرى ومتاثر از عملکرد فازهاى الپى سنوزوئیک (ساوین-اتیکن و پاسادنین ) صورت پذیرفته است.

توپوگرافى

مرتفع ترین بخش منطقه به ارتفاع 693 متر در جنوب ورقه و پست ترین آن به ارتفاع 487 متر در جنوب باخترى ورقه مربوط به تپه هاى ماسه اى کواترنرى است.

سیستم آبراهه ها در منطقه از روند عمومى شمال خاورى-جنوب باخترى و خاورى-باخترى تبعیت نموده ، نقش مهمى را در زهکشى و آبیارى منطقه دارند.

از آبراهه ها و رودخانه هاى معروف در منطقه میتوان رودخانه بمپور را نام برد که در 6 کیلومترى جنوب غربى بمپور قرار داشته و از ارتفاعات خاورى ایرانشهر سرچشمه میگیرد و به نامهاى محلى کارواندر و دامن نامیده میشود.

تکتونیک منطقه

بر اساس مطالعات صورت گرفته روى نقشه 250000/ 1 ایرانشهر میتوان گفت که منطقه بمپور  از نظر تکتونیکى بسیار پایدار و مقاوم وآرام است و از آرامش تکتونیکى بر خوردار است .

پتانسیل معدنى منطقه

بر اساس نقشه پراکندگى کانسارها و شاخصهاى معدنى, منطقه بمپور  از نظر شاخصهاى معدنى فلزى و پراکنش کانسارهاى مصالح ساختمانى و غیر فلزى حائز اهمیت بوده و استحصال کانه هاى حاوى عناصر منگنز -آهن-کرومیت-تالک در منطقه عمومیت دارد

لرزه زمین ساخت منطقه

از دیدگاه لرزه زمین ساختى منطقه بمپور  در حوزه سایزموتکتونیک قسمت مرکزى بخش خاورى ایران که نمایانگر محیط بین صفحه اى است قرار مى گیرد.( بین بلوک لوت و مکران)

بر اساس نقشه احتمال وقوع زلزله بر حسب درجه مرکالى نیز  این منطقه در محدوده 5 تا 6 درجه مرکالى قرار میگیرد که در صورت وقوع زمین لرزه میزان خسارت وارده کم و یا حتى بدون خسارت است.

بر اساس نقشه هاى پهنه بندى خطر نسبى زمین لرزه در مناطق جنوب خاورى ایران نیز ،منطقه بمپور  پیرامون پهنه با خطر نسبى نسبتاً پایین-پایین قرار مى گیرد که احتمال وقوع زمین لرزه هاى ویرانگر در آن بسیار بعید است و از نظر خطر زمینلرزه براى احداث شهرهاى جدید و گسترش مناطق مسکونى مناسب است.

معذالک رعایت آیین نامه طراحى ساختمانى در برابر خطر زمینلرزه امرى اجتناب ناپذیر میباشد.

وجه تسمیه :

در بعضی از افسانه های محلی وجه تسمیه آنرا مربوط به بهمن پسر اسفندیارمی دانند كه اول بهمن پوربوده وبه مرورزمان به بمپور تبدیل شده است.برطبق اظهارنظر بسیاری از فضلای ایران وبه استناد كتب تاریخی درقدیم الایام این محل را بن پهل می نامیده اند كه به معنی شهر آخر می باشد.

به نظرنگارنده وبابررسی بعمل آمده درآثار متقدمین و  متاخرین، نام باستانی این محل بن پهل بوده كه باگذشت زمان به بن فهل، بن فول،بن فور،بن پور،بم پور               ( Bompoor) تغییـر نـام پیـدا كـرده وامروز به اشتبـاه توسط فـارسی زبـانـان بم پور      ( (Bampoorتلفظ می شود.

پیشینه بـاستانی وحوادث تـاریخی :

به استناد پاره ای از نوشته ها بمپور به عنوان مركز پورا در زمان كوروش كبیر در فاصله سالهای  (530-559 ) قبل از میلاد تحت سلطه وی بوده است .

از جمله مهمترین وقایع تاریخی این منطقه قبل از حمله اعراب عبور لشكر اسكندر مقدونی از این ناحیه و نجات آنها به علت آبادی منطقه در عبور به سمت نواحی داخلی ایران در بازگشت مصیبت  بار از صحاری بلوچستان پس از پایان حمله به هند بوده است .

بمپور درطول تاریخ بعنوان یكی از باراندازهای مهم ومنزلگاه های اصلی در ناحیه پهل وپهره به صورت حلقه واسطی مناطق تمدنی پیرامون خود رادرزمینه های بازرگانی،اجتماعی وفرهنگی به یكدیگر پیوند می داده وهمواره دارای تمدن درخشانی بوده است. تحقیقات وكاوشهای باستان شناسانی چون مارك اورل اشتین و خانم دكتر بئاتریس دكاردی در تپه باستانی غرب قلعه بمپور نشان می دهد،نخستین استقرارها دربمپورازجانب مركز وجنوب فلات ایران درهزاره چهارم قبل ازمیلاد اتفاق افتاده است. به عقیده دكاردی دشت های بمپور،سرتختی وخوراب ازمهمترین كانونهای ماقبل تاریخ دراین منطقه اند .بمپوربعنوان یكی ازكهن ترین مناطق سكونتی بلوچستان ایران برای سالیان دراز (تاسال1300هجری قمری ) مركز حكومتی به شمار می رفته است. اهمیت بمپور دربلوچستان ایران به حدی بوده است كه بعنوان مركزحكمرانی بلوچستان بارها مورد حمله قرار گرفته وتسخیر قلعه ودژمستحكم آن به منزله ازكارانداختن قلب بلوچستان قلمداد می شده است.

در سال 1022 ه.ق گنجعلی خان حاكم كرمان ماموریت یافت قلعه بن فهل راتصرف كند  در این زمان ملك شمس الدین ولدملك دینار درحوالی قریه كوچ كردون باسپاه كرمانیان درآویخت اماتاب مقاومت نداشت به قلعه تحصن جست وگنجعلی خان پس از دو ماه محاصره قلعه وپایداری ساكنان آن ،قلعه را مفتوح وریاست آن دیار را  به ملك میرزا واگذاركرد.

قلعه بمپور به خصوص دردوره قاجاریه بارها محاصره وبمباران شدكه فجیع ترین آن درزمان فرار آقا خان محلاتی درسال1257ه.ق زمانی كه حبیب اله خان شاهسون امیر توپخانه آن رابمدت ده روز محاصره كرد صدمات زیادی خورد.

برای آخرین باربمپوروقلعه آن به سال 1307 ه.ش توسط نیروهای شرق وجنوب به سركردگی امان اله جهانبانی موردحمله قرار گرفت وبه توپ بسته شدوبدین ترتیب قلب بلوچستان پس از قرن ها اقتدار به ضرب توپ وخمپاره از تپش افتاد.

محوطه های باستانی ومكانهای تاریخی :

درتاریخ باستانشناسی بلوچستان غربی سه تپه ،بمپور،چاه حسینی ، واقع در دشت سرتختی وتپه خوراب درمجاورت روستای محمدآبادازمهمترین  محوطه های باستانی این منطقه اند.

مهمترین بنای تاریخی بجامانده ازفرهنگ وتمدن این سرزمین قلعه بمپور است كه در قدیم الایام قلعه بن پهل نامیده شده است. دربسیاری از كتب تاریخی ازبمپوروقلعه بمپوربه نام” تمبـتوح” نام برده شده كه تركیب دو واژه تمپ و توح درزبان بومیان این منطقه به معنای تپه بزرگ است. قلعه بمپور برروی یك تپه ساختگی بنا شده ومعروفترین قلعه درسرتاسربلوچستان است ،در زمان خوداز نظر استراتژیك وتسخیرناپذیری به تعبیر بسیاری ، ازبزرگترین قلاع نظامی خاورمیانه بوده است . بسیاری معتقدند ارتش عظیمی ازگبرها كه از این نقطه می گذشتنددرعهد باستان آن راساخته اند. نتیجه بررسی های بعمل آمده درسفالهای كشف شده توسط فرانسوا بالسان وبرطبق نظر متخصصان موزه لوور فرانسه تاریخ بنای اولیه این قلعه می تواند حداقل تا دوره ساسانیان عقب برده شود . این قلعه بدلیل موقعیت سوق الجیشی مهم بعنوان مركز حكمرانی بلوچستان درزمانهای گوناگون بارها مورد حمله قرارگرفته وتوسط افرادی چون سرهانری پاتینجر ، سرپرسی سایكس ،سروان پت جنگنیر،فرانسوابالسان، خانم بئاتریس دكاردی ،اورل اشتین وتنی چند ازحكمرانان ونویسندگان داخلی مانند فیروزمیرزافرمانفرما،عبدالحمیدمیرزا،مهدی خان سرتیپ ، علاءالملك و اسلام كاظمیه مورد بازدید قرارگرفته است وهریك درتوصیف آن به مطالب مهمی اشاره نموده اند.

سابقه‌ و تاریخچة‌ آموزش‌ عمومی‌

سابقه‌ آموزش‌ عمومی‌ به‌ سبك‌ جدید در بمپور به‌ سال‌ 1317 ه . ش‌ بازمی‌گردد، در این‌ سال‌ اولین‌ دبستان‌ بمپور به‌ مدیریت‌ مرحوم‌ سعدوی‌ و بنام‌دبستان‌ تفتان‌ بمپور تاسیس‌ و راه‌اندازی‌ شد، از اولین‌ بنای‌ آموزشی ‌ منطقه‌ كه‌در نزدیكی‌ قلعه بمپور قرار داشت‌ هم‌ اینك‌ فقط‌ حصارهای‌ شكسته‌ باقی‌مانده‌ است‌. نخستین‌ معلمانی كه‌ قریب 60  سال‌ پیش‌ به‌ این‌ منطقه‌پاگذاشتند و نهال‌ تعلیم‌ و تربیت‌ را در این‌ خطه‌ كاشتند، مرحوم‌ سعدوی‌،مرحوم‌ عظیمی‌ و مرحوم‌ علی‌ اصغر اسلامی‌بوده‌اند درود می‌فرستیم‌ برروان‌ پاك‌ اوّلین‌ معلمان‌ خود كه‌ آغازگر خدمتی‌ بس‌ عظیم‌ به‌ مردم‌ رنجیده‌ وسختی‌ كشیده‌ بمپور بودند. بعد از تأسیس‌ این‌ مدرسه‌، دومین‌ مدرسه‌ بمپوربوسیله‌ مهندسین‌ اداره‌ دارائی‌ به‌ مناقصه‌ واگذار شد و مطابق‌ نقشه‌ وزارت‌فرهنگ‌ با حیاط‌ وسیعی‌ كه‌ باغ‌ كوچكی‌ می‌نمود تأسیس‌ شد. در نخستین‌سالهای‌ دهه‌ 30 اوّلین‌ دبستان‌ دخترانه‌ نیز در بمپور دایر گردید. قبل‌ ازپیروزی‌ انقلاب‌ نمایندگی‌ بمپور زیر نظر اداره‌ فرهنگ‌ ایرانشهر بود كه‌متأسفانه‌ كمتر مورد توجّه‌ قرار می‌گرفت‌. در نیمة‌ دوم‌ سال‌ 1361 بمپور به‌منطقة‌ آموزش‌ و پرورش‌ تبدیل‌ شد.

در سال‌ 1335 مركز كشاورزی‌ بمپور برای‌ تربیت‌ مروج‌ و معلّم‌ تأسیس‌گردید كه‌ این‌ امر كمك‌ مهمی‌ به‌ گسترش‌ آموزش‌ عمومی‌ در دهات‌بلوچستان‌ نمود، زیرا فاغ‌التحصیلان‌ این‌ مركز بعنوان‌ معلم‌ خدمت‌ می‌كردند.

جاذبه های توریستی :

آشنایی با فرهنگ اقوام ساكن درمنطقه بخصوص درزمینه پوشش كه از شبیه ترین لباسهای محلی به دوره های پارتی وساسانی است وصنایع دستی سوزن دوزی ظریف بلوچی وبررسی نقش های جذاب ،حیرت انگیز وهنرمندانه نوك انگشتان دختران بلوچ ازمهمترین جاذبه های صنایع دستی وهنرهای سنتی قلمداد می شود.

قلعه بمپور كه روزگاری هرگوشه اش عظمتی داشته ، بیانگر اقتدارها ورازهای نهفته بسیاری است ، قلعه ای كه اغلب  باج گیران فاتح دست كم یك بار پای آن مزه تلخ شكست راچشیده اند، باوجوداین كه دراثر آب شستگی وتداوم بی توجهی به آن می رود كه به ریگهای روان صحرا وسرنوشت محتوم كسانی كه امروز درلابلای تاریخ خفته اند ،  بپیوندد، اما هنوز هم ساختمان قلعه ، برج وباروهای درهم ریخته آن مهمترین جاذبه تاریخی  منطقه است.

رودخانه بمپور ازمعدود رودخانه های بلوچستان ایران  است  كه علی رغم خشكی منطقه آب دایم دارد وبه دلیل جریان زیر زمینی دربعضی جاها به اعتقاد بسیاری ازعجیب ترین رودهای جهان محسوب می شود.

سد وزنی بمپور در 12 كیلومتری مغرب ایرانشهر ودرمجاورت روستای محمد آبادبه طول 60 متر كه به سال 1331 توسط شركت پرسیزیون بانظارت بنگاه مستقل آبیاری ساخته شده است ازدیگرجاذبه های دیدنی منطقه است.

مزارع و باغات نخلستان های سرسبز روستاهای محمد آباد، نوكجوب ، مچوقاسم، بمپور، خیرآباد ،دهمیر و میرآباد در كنار تپه ماسه های حوالی روستاهای شمس آباد ، سعیدآباد ،قاسم آباد و جعفر آباد هنوز هم  بیانگر حكایت ،سال های آبادانی  و خكشكسالی منطقه است .

وجود مراكز علمی ، تحقیقاتی  همانند مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان و مركز  آموزش علمی كاربردی بمپور از دیگر جاذبه های  دیدنی منطقه است .

قشربندی اجتماعی منطقه :

قشربندی اجتماعی دربمپور به علت سالها عملكرد خالصجات وبا ازمیان رفتن خاندانهای حاكم ( ملوك صفاری ـ ملك دینار واعقاب او ) وبیش از یك قرن ونیم حكومت شیرانی ها  برآن دست خوش تحولاتی شده است.

امروز اصلی ترین اقشار اجتماعی كه ازسالهای دور درمنطقه بمپور ساكن هستند عبارتند از:

لوارزهی ( سپهرام ،پهلوانزاده ، ستاوند ، بمپوری و)، سابكی ، بامری ، دكالی ، رودینی ، دهمیری ، باشی زهی ، نارویی ، دینارزهی و ...

رجال وشخصیت ها :

مهمترین افرادی كه اززمان شاه عباس صفوی تاكنون دراین منطقه قدرتی به هم زده و  موقعیتی بدست آورند عبارتند از :

ملك دینار ، ملك شمس الدین ، ملك میرزا ازملوك صفاری حاكم بربمپور ، پس ازآنها مهراب خان لنگ ، محمد علی خان ، سردار حسین خان وسعید خان  درقلعه بمپور حكمرانی بدست آورده اند،  پس از سركوبی دوست محمدخان وبه توپ بستن قلعه بمپور اداره روستاهای خالصجات به كدخدایان بومی سپرده شد.

گنجینه های از یاد رفته

امروز دربمپور تنی چند از چهره های هنری وقهرمانان ورزشی باموفقیت هایی كه بدست آورده اند توانسته اند خود را در سطح ملی مطرح نمایند:

- شیرمحمد اسپندار یگانه دونلی نواز ایران ، دارنده دكترای افتخاری در موسیقی سنتی از كشور فرانسه ازچهره های شناخته شده این موسیقی در سطح بین المللی است .

- مهتاب نوروزی  سوزن دوز ظریف دوزی بلوچی ساكن روستای قاسم آباد زنی كه عاشق سوزن است ، ازچهره های برجسته سوزن دوزی بلوچستان و گنجینه های فراموش شده هنرهای سنتی ایران است.

- یوسف دهمیری قهرمان  و ركورد دار دوهای سرعت( 60 و 100 متر ، 200 متر و 100 × 4  ) ایران دردهه 60 و عضو تیم ملی جمهوری اسلامی ایران در المپیك آسیایی هیرو شیما ،ساكن روستای دهمیر.

www. Bampoor.orq.ir

  • نظرات() 
  • جمعه 3 دی 1389

    وبلاگ دبیرستان نمونه دولتی بمپور افتتاح شد

  • نظرات() 

  • آخرین پست ها


    نویسندگان



    آمار وبلاگ

    • کل بازدید :
    • بازدید امروز :
    • بازدید دیروز :
    • بازدید این ماه :
    • بازدید ماه قبل :
    • تعداد نویسندگان :
    • تعداد کل پست ها :
    • آخرین بازدید :
    • آخرین بروز رسانی :